Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2017

Να ξαναστηθεί ο φραγμός

Μαίρη Κανελλοπούλου, νοσηλεύτρια Κέντρου Στήριξης
Τάσος Γιακουμής, γιατρός, επιμελητής Π.Ι. Σαγεΐκων

Από τον Ιούνιο έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια καταγραφής της εμβολιαστικής κάλυψης των παιδιών ΡΟΜΑ των Σαγεΐκων. Το Κέντρο Στήριξης ΡΟΜΑ και Ευπαθών Ομάδων Σαγεΐκων (πρώην Ιατροκοινωνικό Κέντρο Μόβρης-ΙΑΚ), το Περιφερικό Ιατρείο Σαγεΐκων - Π.Ι. και το Κέντρο Υγείας Κ. Αχαΐας - ΚΥΚΑ με την καθοδήγηση της Διευθύντριας, της παιδιάτρου κας Μαρίας Δελή, ξεκίνησαν μια προσπάθεια καταγραφής των εμβολιαστικών ελλείψεων των παιδιών ΡΟΜΑ του χωριού.


Από τον Ιούλιο του 2016, την καταγραφή ακολούθησε η έμπρακτη προσπάθεια εμβολιασμού του ευαίσθητου αυτού πληθυσμού. Τα τελευταία χρόνια, με τις συνεχείς ελλείψεις εμβολίων στα νοσοκομεία λόγω των περικοπών ελέω μνημονίων, την απώλεια της προνοιακής κάλυψης αρκετών ΡΟΜΑ και τη δυσκολία που έχει η σύνδεση με αυτό το κομμάτι συμπολιτών μας - για πολλούς και λόγους - πολλά παιδιά είχαν μεγάλες ελλείψεις στην εμβολιαστική τους κάλυψη. Αν συνεχιζόταν αυτή η κατάσταση, το αντισωματικό τείχος για τις βασικές νόσους που καλύπτονται από το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών (τέτανος, διφθερίτιδα, πολιομυελίτιδα, ηπατίτιδα Β, ιλαρά, ερυθρά, παρωτίτιδα κ.ά.) θα είχε καταρρεύσει. Αυτό θα οδηγούσε σε αύξηση της πιθανότητας ύπαρξης επιδημιών σε αυτό τον -σχετικά- κλειστό πληθυσμό, πράγμα που θα οδηγούσε σε σποραδικά κρούσματα των παραπάνω παθήσεων.

Είχαμε να αντιμετωπίσουμε την ανάγκη προμήθειας επαρκών ποσοτήτων εμβολίων για τις βασικές νόσους. Αυτή καλύφθηκε εν μέρει με τη συνταγογράφιση μέσω των ΑΜΚΑ των παιδιών, αλλά πάλι δεν ήταν αρκετό. Ανακαλύπταμε αδήλωτα παιδιά που δεν είχαν καν ΑΜΚΑ ή παιδιά που οι οικογένειές τους είχαν χάσει τα βιβλιάρια εμβολιασμών. Στο Κέντρο Στήριξης έχει γίνει αρκετή δουλειά - από χρόνια - σε σχέση με την αρχειοθέτηση των εμβολιασμών των παιδιών καθώς αυτό διενεργούσε τους εμβολιασμούς από το 2006 ως το 2011-12.

Αντίστοιχα, από το 2003 ως το 2006 που ανέλαβε το ΙΑΚ, την ευθύνη είχε το ΠΙ Σαγεΐκων. Έχουν συνταχθεί εκ νέου καρτέλες με τα εμβόλια του κάθε παιδιού ξεχωριστά που ενημερώνονται ανελλιπώς, έτσι δε μας επηρέασε η απώλεια των βιβλιαρίων ιδιαίτερα. Σε αυτή τη διαδικασία βοήθησε το Κοινωνικό Ιατρείο Πάτρας, με χρήματα που είχαν σταλεί από Γάλλους Αλληλέγγυους στον Ελληνικό λαό για τις υγειονομικές ανάγκες των ανασφαλίστων. Με τα χρήματα αυτά και τη μεσολάβηση και βοήθεια του Ιατρικού Συλλόγου Πάτρας, αγοράστηκαν εμβόλια για τα παιδιά που δεν είχαν ΑΜΚΑ. Η Διεύθυνση Υγείας της Περιφέρειας Δυτ. Ελλάδας χορήγησε κι αυτή αριθμό εμβολίων και συνεχίζουμε να καλύπτουμε σταδιακά  τη δαπάνη μέσω της συνταγογράφισης. Από τον Ιούλιο και κάθε μήνα, σε συγκεκριμένη μέρα, στο χώρο του ΠΙ διενεργούνται εμβολιασμοί παιδιών ΡΟΜΑ.


Το Δεκέμβριο, σε συνεργασία με το Δημοτικό Σχολείο Σαγεΐκων και μετά από σχετική άδεια της σχολικής επιτροπής, διενεργήθηκαν εμβολιασμοί στο χώρο του σχολείου. Μέχρι τώρα, έχουν καταναλωθεί πάνω από 300 εμβόλια και ο αγώνας επαναδημιουργίας του αντισωματικού τείχους συνεχίζεται με τις επαναληπτικές δόσεις των εμβολίων, με πρόγραμμα κάθε μήνα. Θα συνεχίσουμε την προσπάθεια να καλυφθούν οι εμβολιαστικές ανάγκες αυτών των παιδιών με κάθε τρόπο. Είναι χρέος της κοινωνίας να στηρίζει τους αδύναμους. Είναι δείγμα πολιτισμού μπροστά στον «αγριανθρωπισμό» της εποχής μας. 

Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

ΞΕΦΥΛΛΙΣΤΕ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ


ΠΟΛΙΤΕΙΑ #6

Φωτογραφία του χρήστη Πολιτεία.
Με το 6ο τεύχος η «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» κλείνει ένα χρόνο ζωής. Μέσα από τις σελίδες της θελήσαμε να αναδείξουμε τον τόπο μας, να σχολιάσουμε την επικαιρότητα, να δημοσιεύσουμε απόψεις για τον πολιτισμό, την ιστορία και την παράδοση της περιοχής μας, τους δημιουργούς, τις συλλογικότητες και τους ανθρώπους της. Να συζητήσουμε για τη μουσική, το θέατρο, την ποίηση, τον κινηματογράφο και τη φωτογραφία. Να δώσουμε απαντήσεις στα προβλήματα των καιρών που ζούμε και να βρούμε κοινό βηματισμό με όλους εκείνους που θέλουν να συμβάλλουν στη διαμόρφωση της σύγχρονης εικόνας της περιοχής μας.

Σε αυτό το τεύχος, εκτός από τις στήλες που υπάρχουν κάθε φορά στην ύλη του περιοδικού, επιδιώξαμε να δώσουμε και έναν θεματικό τόνο. Στις σελίδες του νέου μας τεύχους θα βρείτε και ένα μικρό αφιέρωμα στην «εποχή της σταφίδας». Προσπαθήσαμε με αυτόν τον τρόπο να ανοίξουμε ένα παράθυρο στο παρελθόν και να αναπολήσουμε την αξία αυτού του εξαιρετικού αγροτικού προϊόντος της περιοχής, που δεν ήταν μόνο οικονομική. Να έρθουμε σε επαφή με την παραγωγή, την εμπορία και την εξαγωγή της, αλλά και την ακμή και την παρακμή της κατά το 19ο και τον 20ο αιώνα. Στόχος αυτής της προσπάθειας είναι να συμβάλλει στον προβληματισμό και την αγωνία για το πώς μπορεί ο τόπος μας να βρει το δρόμο της εξωστρέφειας και της αναζήτησης νέων διαδρομών, που πρέπει να ακολουθήσουν οι «Πριμαρόλιες» της εποχής μας.
Όλοι εμείς που συμμετέχουμε στην «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» θα θέλαμε να σας ευχηθούμε να έχετε ένα όμορφο και δημιουργικό 2017.
*Μπορείτε να το διαβάσετε στην οθόνη του υπολογιστή σας ακολουθώντας το σύνδεσμο: https://issuu.com/politeiamag/docs/politeia_6
αλλά και να το αποθηκεύσετε στον υπολογιστήσας σε μορφή PDF,αφού το κατεβάσετε από εδώ:
Φωτογραφία του χρήστη Πολιτεία.






Τετάρτη, 16 Νοεμβρίου 2016

ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ...

Το τελευταίο διάστημα πέραν των όσων συμβαίνουν είχαμε και δυο σοβαρές εξελίξεις, οι οποίες αφορούν την ίδια μας τη ζωή. Πρόκειται για το πέρασμα της ΕΥΑΘ και της ΕΥΔΑΠ στο Υπερταμείο που στην ουσία μπορούν να ιδιωτικοποιηθούν. Είναι εταιρίες που διαχειρίζονται ένα δημόσιο αγαθό, το νερό και εξυπηρετούν σχεδόν το 60% του πληθυσμού της χώρας.
Τι είδους οικολογική επιβάρυνση μπορεί να επιφέρει η περαιτέρω απώλεια κοινωνικού ελέγχου στην ποσότητα του νερού που αντλείται και στο πού πωλείται;

Τι ακριβώς θα πωληθεί εν τέλει και σε τι ζημία του κοινωνικού συνόλου δεδομένου ότι οι επενδύσεις υψηλού κόστους αυτών των επιχειρήσεων αφορούν τις υποδομές τους που ήδη έχουν πληρωθεί με έξοδα των φορολογούμενων πολιτών; Ποια άραγε θα είναι η μοίρα της ύδρευσης κοστοβόρων για την ιδιωτική πρωτοβουλία απόμακρων η αραιοκατοικημένων περιοχών;
Είναι ερωτήματα που δεν πρέπει να μας αφήνουν αδιάφορους.


Το SAVEGREEKWATER είναι μια ελληνική πρωτοβουλία πολιτών που αντιτίθεται στην ιδιωτικοποίηση των επιχειρήσεων των υδάτινων πόρων και της διανομής τους. Το καθαρό προσιτό νερό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα και πρέπει να παραμείνει ένα δημόσιο αγαθό. Η πρωτοβουλία μας επιθυμεί να ενημερώσει όλους τους ενδιαφερόμενους για τις επιπτώσεις του να επιτραπεί στις εταιρείες να εμπορευματοποιήσουν και να κερδίσουν από τα περιορισμένα αποθέματα υδάτινων πόρων. Η ιδιωτικοποίηση του νερού είναι πρωτίστως θέμα δημοκρατίας. Αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε την ύδρευση μπορούμε πραγματικά να ελέγξουμε οτιδήποτε; Η εκστρατεία μας με αυτή την ευκαιρία επιθυμεί να ευαισθητοποιήσει το κοινό σχετικά με το ευρύτερο θέμα της προσεκτικής διαχείρισης των υδάτων για ιδιωτική και γεωργική χρήση.
Στη σελίδα του SAVEGREEKWATER θα βρείτε πλούσιο υλικό που αφορά την ίδια σας τη ζωή!
ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ...

Η συζήτηση για τη διαχείριση των απορριμμάτων έχει ξεκινήσει σε δήμους και περιφέρειες. Τον προηγούμενο μήνα συζητήθηκε η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων για την αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδος. Ποιό είναι το νέο περιβάλλον που πάει να δημιουργηθεί στη διαχείρηση των απορριμμάτων; Ποιες θα έπρεπε να είναι οι βασικές προτεραιότητες;
Η Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ) είναι μια οριζόντια κίνηση πολιτών από διάφορες περιοχές της χώρας .
Περιλαμβάνει «μέλη» από όλη την Ελλάδα και λειτουργεί με διαδικασίες συνελεύσεων. Στη σελίδα της, θα βρείτε πολλές πληροφορίες σχετικά με τη διαχείριση των απορριμμάτων. Στο σύνδεσμο που ακολουθεί, κατεβάστε τη γνωμοδότησή της, για τη στρατηγική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για την τροποποίηση του περιφερειακού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) της περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας.
https://www.dropbox.com/s/7i9sng6fg0zcgyy/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%AD%CE%BC%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B7%20%CE%A0%CE%A1%CE%A9%CE%A3%CE%A5%CE%9D%CE%91%CE%A4.docx?dl=0

Παρασκευή, 4 Νοεμβρίου 2016

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΡΕΤΖΕΠ ΤΑΓΙΠ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΜΕ ΤΑ ΜΜΕ ΩΣ ΚΑΘΡΕΠΤΗΣ ΤΟΥ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΕΙΤΟΝΑ ΧΩΡΑ

Γεράσιμος Καραμπελιάς
                                                                                                            Καθηγητής
                                                                                                            Πάντειο Πανεπιστήμιο




Πριν από 14 χρόνια, το Νοέμβριο του 2002, όταν το ΑΚΡ και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κέρδισε τις εκλογές πολύ ήταν αυτοί που πίστεψαν ότι η Τουρκία μπορούσε να γυρίσει σελίδα και να πλησιάσει τα δυτικά πρότυπα άσκησης και εφαρμογής της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.  Ήταν πολλοί αυτοί, ιδιαίτερα σε γειτονικές χώρες, που είχαν εναποθέσει τις ελπίδες τους για μια καλύτερη περίοδο διακρατικών σχέσεων στον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της γείτονας χώρας και τις βαρύγδουπες εξαγγελίες της περί εξωτερικής πολιτικής «μηδενικών προβλημάτων».  Αλλά και στο εσωτερικό της, δεν ήταν λίγοι οι εκπρόσωποι των διαφόρων μειονοτικών ομάδων που πίστεψαν ότι μέσω της συγκεκριμένης κυβέρνησης θα δικαιωθούν οι αγώνες τους για κατοχύρωση των πολιτικών και κοινωνικών τους δικαιωμάτων. 
Τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, η εικόνα του Τούρκου πρωθυπουργού σίγουρα έχει προκαλέσει απογοήτευση, ίσως και πικρία.  Βέβαια, πολλοί σήμερα πιστεύουν ότι εάν «εξαφανιστεί» ο Πρόεδρος Ερντογάν από το προσκήνιο, η δημοκρατία θα επιστρέψει στην Τουρκία.  Αυτό που ίσως οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν είναι ότι ο παραδοσιακός τρόπος διαχείρισης «της φωνής του άλλου», που στην περίπτωση αυτή είναι τα ΜΜΕ, δείχνει ότι δύσκολα η Τουρκία και η οποιαδήποτε ομάδα άσκησης εξουσίας μπορούν να απομακρυνθούν από την αυταρχική-μιλιταριστική τους κουλτούρα και συμπεριφορά.    

Παραδοσιακές Πολιτικές Συμπεριφορές στην Τουρκία

            Δεν είναι δυνατό να υπάρξει κάποια προσπάθεια ερμηνείας της πολιτικής συμπεριφοράς πολιτών, ομάδων πίεσης και πολιτικών ηγετών δίχως αναφορά στην επιρροή που ασκεί σε ψυχολογικό, κοινωνικό και πολιτιστικό επίπεδο το κράτος (Devlet) στην καθημερινή πολιτική τους συμπεριφορά.  Διότι από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έως και τις ημέρες μας, στο κράτος αποδίδεται ο χαρακτηρισμός της πατρικής φιγούρας, Devlet Baba, υποδηλώνοντας ότι ως Πατέρας αγαπάει όλα τα παιδιά του, τα φροντίζει και τα προστατεύει όμως ταυτόχρονα απαιτεί από αυτά υπακοή και σεβασμό.  Φυσικά, όλοι προσδοκούν ότι σαν «δίκαιος» πατέρας οφείλει να τα τιμωρεί παραδειγματικά τα ανυπάκουα παιδιά του και επικροτούν την πράξη του αυτή όταν συμβαίνει.   Καθώς δίκαιος και δυνατός εκλαμβάνονται ως έννοιες συνώνυμες, η δύναμη του κράτους και των κρατούντων κρίνεται από την ικανότητα και δυνατότητα να τιμωρούν τους απείθαρχους-ανυπάκουους πολίτες και θεσμούς.  Ο ερχομός του Μουσταφά Κεμάλ και των συνεργατών του στην εξουσία όχι μόνο δεν αλλοίωσε τη συγκεκριμένη πολιτική και πολιτιστική ταυτότητα αλλά την ενίσχυσε, μέσω της επέκτασης του κρατικού ελέγχου σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η οικονομία, η θρησκεία, η δικαιοσύνη και η επικοινωνία, ως αναγκαία συνθήκη για την εδραίωση των αντι-λαϊκών μέτρων και μεταρρυθμίσεων.


Από την αντίληψη και συμπεριφορά δεν μπόρεσαν να απεγκλωβιστούν ούτε μικροί και μεγάλοι κάτοχοι και συντελεστές των ΜΜΕ.  Οι διώξεις που υπέστησαν οι μειονοτικοί παράγοντες, ιδιαίτερα οι ευκατάστατοι και λόγιοι, καθόλη τη διάρκεια της Ρεπουμπλικανικής μονοκρατορίας (1923-1950) αλλά και μεταγενέστερα, δεν επέτρεψε στους παλαιούς κατόχους έντυπων μέσων να διαφοροποιηθούν από τις εντολές της Άγκυρας.  Ταυτόχρονα, η αδυναμία των μη-μειονοτικών να στηριχθούν οικονομικά στην αγοραστική δυνατότητα του κοινού, είτε λόγω του μονοπωλιακού αρχικά καθεστώτος διακίνησης του τύπου είτε λόγω του βαθμού αναλφαβητισμού των πολιτών, τους οδήγησε στην αναζήτηση διευκολύνσεων από την πατρική φιγούρα του Κράτους (πχ χορηγήσεις χαμηλότοκων δανείων, φορολογικές διευκολύνσεις, εξυπηρετήσεις στην αγορά γης και αντιμετώπισης συνδικαλιστικών οργάνων). Υποχρεωμένοι να διατηρούν άριστες σχέσεις με την άρχουσα στρατο-γραφειοκρατική τάξη αλλά και πολιτικούς ηγέτες που είχαν την ικανότητα ανόδου τους στην κρατική εξουσία, οι εκδότες των εθνικής αλλά και τοπικής εμβέλειας έντυπου τύπου αλλά και ραδιο-τηλεοπτικών μέσων ήταν πολύ δύσκολο να κατορθώσουν να απεγκλωβιστούν από αυτή τη λαίλαπα των «διευκολύνσεων-υποχρεώσεων». Το αντάλλαγμα της χειραγώγησης των πολιτικών συναισθημάτων και αποφάσεων των πολιτών δεν έδειχνε ικανό να δημιουργήσει πολλές ηθικές αναστολές και ενδοιασμούς στη σχέση τους με την κρατική εξουσία.
Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι  η απήχηση γοητεία που ασκεί η αυταρχική συμπεριφορά στο σύνολο των κατοίκων της χώρας.  Κατά τον Όζμπουντουν, «η πολιτική κουλτούρα της Τουρκίας αποδίδει τα πρωτεία όχι στο άτομο αλλά στη συλλογικότητα … Η ατομικότητα και η παρέκκλιση τιμωρούνται ενώ η προσαρμογή και η υπακοή θα ανταμειφθούν.  Τα περισσότερα συλλογικά όργανα (οικογένεια, σχολείο, κοινότητα) εμφανίζουν έντονα τα πρώτα στοιχεία αυταρχισμού στις σχέσεις των μελών τους».   Η αυταρχική πολιτική κουλτούρα σε συνδυασμό με τη μη ύπαρξη κοινωνίας πολιτών αλλά και την αρνητική απήχηση που έχει η έννοια του συμβιβασμού, ιδιαίτερα στα κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα, οδήγησε τους εν ενεργεία αλλά και εν δυνάμει πολιτικούς παράγοντες, να αντιλαμβάνονται τη σχέση τους με τους «άλλους» ως ένα παιχνίδι με μηδενικό αποτέλεσμα (zero-sum game).  Επακόλουθο αυτής της αντίληψης ήταν να θεωρούν ως μοναδικό σκοπό της θέσεως και ύπαρξής τους την κατάληψη της εξουσίας και την απόλυτη υπακοή των «άλλων» στο πρόσωπό τους.  Κατά συνέπεια, τα μέλη και οι διαχειριστές των ΜΜΕ εκλαμβάνονταν ως φίλοι μόνο αν υποστήριζαν τις θέσεις των και ως εχθροί αν ασκούσαν κριτική σε αυτές.  Η έννοια της «ανεξάρτητης» φωνής στο χώρο των ΜΜΕ ήταν υπαρκτή μόνο στο χώρο της φαντασίας.  Αντίθετα, τέτοιοι προσδιορισμοί υπέκρυπταν τις μεθοδικές προσπάθειες διαφόρων «σκοτεινών» δυνάμεων, εγχώριων ή και εκτός συνόρων, που είχαν σαν στόχο την πολιτική τους εξόντωση.    
Το τρίτο χαρακτηριστικό, είναι η παραδοσιακά αρνητική αντίληψη κοινού και πολιτικών παραγόντων για το επάγγελμα του δημοσιογράφου.  Αν και δεν είναι μικρός ο αριθμός ευρύτερα αλλά και λιγότερα γνωστών δημοσιογράφων που πλήρωσαν με την ίδια τους τη ζωή την προσπάθεια για ανακάλυψη και παρουσίαση της αλήθειας σε ποικίλα πολιτικά θέματα, ωστόσο δεν έχει αποτρέψει τις λαϊκές μάζες να συντηρούν την παράδοση που θεωρεί το δημοσιογράφο συνεργάτη των υπηρεσιών ασφάλειας και της αστυνομίας.   Αυτή η παράδοση επιτρέπει τη διαιώνιση του σκεπτικού περί συνωμοσίας γύρω από την οποιαδήποτε προσπάθεια πληροφόρησης του κοινού και προσθέτει εμπόδια στη δημιουργία και λειτουργία δυτικού τύπου ΜΜΕ.  

Επίλογος


Σε μια αποστροφή του λόγου του, το 1979, ο Ουμπέρτο Έκο τόνισε ότι το δημοκρατικό καθεστώς του ανεπτυγμένου κόσμου έχει πολλές πιθανότητες επιβίωσης μόνο όταν θα καταφέρει «να μετατρέψει την εικόνα σε παράγοντα ενεργοποίησης της κριτικής ικανότητας των πολιτών, και όχι όταν την εκλαμβάνει ως πρόσκληση για ύπνωση».  Ένα από τα βασικότερα προβλήματα στο εσωτερικό της Τουρκίας είναι ότι τα ΜΜΕ δεν μπόρεσαν ποτέ να ξεφύγουν από το σφιχτό εναγκαλιασμό της άρχουσας στρατο-γραφειοκρατικής τάξης, είτε λόγω δικών τους εγγενών αδυναμιών είτε διότι οι τελευταίοι δεν άντεχαν να απολέσουν έναν από τους βασικότερους παράγοντες διάδοσης και αποδοχής των ιδεολογικών τους αντιλήψεων και στόχων στις μάζες.  Το γεγονός ότι κυβερνήσεις και πρωθυπουργοί που με τη συνδρομή της λαϊκής ψήφου έφθασαν να καταλάβουν την ηγεσία του κράτους, συντηρούν και ενισχύουν το υπάρχων καθεστώς μέσω της εκούσιας ή ακούσιας αναπαραγωγής των αυταρχικών και μιλιταριστικών δομών εξουσίας και κουλτούρας σε οικογένεια, εργασία και πολιτεία, δεν αφήνει πολλά περιθώρια για εκδημοκρατισμό της γείτονας χώρας και κατά συνέπεια για βελτίωση των σχέσεων της με τις όμορες χώρες.              

Τρίτη, 1 Νοεμβρίου 2016

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΩΝΤΑΣ....

Αλέξης  Γκλαβάς

Ο Αλέξης είναι συνταξιούχος τραπεζοϋπάλληλος. Του αρέσει μεταξύ των άλλων να διαβάζει,να κάνει  ραδιόφωνο και να ασχολείται με τον λαχανόκηπό του. Η αγάπη του για τη φύση του πρόσθεσε και την "εμμονή" της φωτογραφίας. Δικές του οι φωτογραφίες στο τεύχος αυτό,όπου και τον ευχαριστούμε για την παραχώρηση. Αφιερώνει αυτό το portfolio στους ανθρώπους που τον μύησαν στην τέχνη (ή τον μύησαν στην τέχνη (ή τον μύησαν στην τέχνη (ή τον μύησαν στην τέχνη (ή τον μύησαν στην τέχνη (ή μήπως τεχνική;) της φωτογραφίας.Τον αείμνηστο Λάμπη Αγγελόπουλο και τον Χρήστο Πανίτσα.












Πέμπτη, 27 Οκτωβρίου 2016

ΞΑΝΑΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΤΕΛΙΚΗ ΛΥΣΗ»

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και το εβραϊκό ζήτημα 

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΤΕΜΠΙΛΗ,
 δημοσιογράφου - ιστορικού

Είθισται κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών να επιλέγουμε ανάλαφρα αναγνώσματα που θα μας βοηθήσουν να ξεφύγουμε από τις έγνοιες και τις καταστάσεις της σκληρής καθημερινότητας. Τελειώνοντας το εξαιρετικό και δύσκολο βιβλίο του Χάινριχ Μπελ Ομαδικό πορτρέτο με μια κυρία, στο οποίο περιγράφεται η ζωή της Λένι, μιας Γερμανίδας, μέσα από τις μαρτυρίες αυτών που τη γνώριζαν, κυρίως κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βυθίστηκα στην ανάγνωση ιστορικών βιβλίων και μαρτυριών για τη θηριωδία του πιο αιματηρού πολέμου της ανθρώπινης ιστορίας. Ψάχνοντας στη βιβλιοθήκη μου, έπεσα πάνω σε δύο βιβλία που αγαπώ πολύ και θέλησα να ξαναδιαβάσω: Το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα βιβλία όλων των εποχών, και το βιβλίο της Ανέτ Βεβιορκά Το Άουσβιτς, όπως το εξήγησα στην κόρη μου. Και τα δύο αφορούν στο ανελέητο κυνήγι των εβραϊκών πληθυσμών στην Ευρώπη του Χίτλερ και στην εξολόθρευσή τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή θανάτου ή εξόντωσης. Τίποτα το ανάλαφρο λοιπόν. Αντιθέτως, αναρωτήθηκα πόσο πραγματικά εμείς οι Έλληνες γνωρίζουμε την ιστορία του Ολοκαυτώματος και κατά πόσο έχουμε συνείδηση ότι η ιστορία του εκτοπισμού και της θανάτωσης εκατομμυρίων ανθρώπων αποτελεί μέρος και της εθνικής μας ιστορίας.

Για να κατανοήσει κάποιος τα αίτια και το μέγεθος της θηριωδίας πρέπει να ανατρέξει τουλάχιστον στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν γνωρίζουν μεγάλη άνθηση οι θεωρίες συνωμοσίας και ο αντισημιτισμός. Για να μπορέσουμε να καταλάβουμε πώς οδηγήθηκαν στον θάνατο 5.000.000 έως 7.000.000 άνθρωποι μόνο και μόνο επειδή ήταν Εβραίοι ή εβραϊκής καταγωγής χρειάζεται και μια διεξοδική περιπλάνηση τόσο στη γερμανική ιστορία όσο και στις ιδιαίτερες συνθήκες του Μεσοπολέμου στην Ευρώπη. Ωστόσο, οι δυνατότητες μιας τέτοιας προσπάθειας στο πλαίσιο του άρθρου μας είναι περιορισμένες. Γι’ αυτό θα εστιάσουμε σε κάποια κομβικά σημεία που φωτίζουν σημαντικές πτυχές του μεγάλου αυτού ζητήματος.

Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1919 ο Αδόλφος Χίτλερ ανέπτυξε σε μια επιστολή του τις πεποιθήσεις του αναφορικά με τους Εβραίους. Έγραφε ότι οι Εβραίοι έφεραν «τη φυλετική φυματίωση των λαών», ενώ απέρριπτε «τον αντισημιτισμό σε καθαρά συναισθηματικές βάσεις» που θα οδηγούσε σε πογκρόμ. Σκοπός έπρεπε να ήταν «η σχεδιασμένη νομοθετική καταπολέμηση και αφαίρεση των προνομίων των Εβραίων» με τελικό στόχο «τη συνολική απομάκρυνση των Εβραίων» από τη Γερμανία.[1] Προφανώς, στο μυαλό του μετέπειτα Φύρερ του Ράιχ η λύση του «εβραϊκού ζητήματος» και η δημιουργία του περίφημου «ζωτικού χώρου» (Lebensraum) για τη μεγάλη Γερμανία που ονειρευόταν προϋπέθεταν την απάνθρωπη καταπίεση με σκοπό την υποχρεωτική μετανάστευση.
Στη δεκαετία του 1920 και μέχρι την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία τον Ιανουάριο του 1933, η εχθρότητα απέναντι στους Εβραίους οξυνόταν από την πλευρά των ναζί τόσο σε επίπεδο προπαγάνδας όσο και με εγκληματικές πράξεις των ταγμάτων εφόδου και των παραστρατιωτικών παραφυάδων του ναζιστικού κόμματος. Ο ίδιος ο Χίτλερ είχε φροντίσει στο ιδεολογικό του «πόνημα» Ο Αγών μου (Mein Kampf), ένα βιβλίο κατώτερο των ρητορικών του δυνατοτήτων, να θέσει τους κεντρικούς άξονες

για την «καθαρότητα» και την «ανωτερότητα» της «άριας φυλής». Επιπλέον, στο πλαίσιο των πολιτικών διεργασιών και αντιπαλοτήτων που λάμβαναν χώρα στην εύθραυστη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, ο Χίτλερ με τη ναζιστική προπαγάνδα, που βρήκε την ιδανική εκπροσώπησή της στο πρόσωπο του Γιόζεφ Γκέμπελς, κατάφερε να ταυτίσει στα μάτια των εθνικιστών Γερμανών αλλά και όσων δεν μπορούσαν να αποδεχτούν τους δυσβάσταχτους όρους που είχε επιβάλει η Συνθήκη των Βερσαλλιών τους Εβραίους με τους Κομμουνιστές. Ο «εβραιομπολσεβικισμός» αποτελούσε τον προαιώνιο εχθρό της αυτοκρατορίας, υπεύθυνος για τα δεινά της πατρίδας.[2]
Στις 10 Μαΐου του 1933, λίγους μήνες μετά την κατάκτηση της καγκελαρίας, μπροστά στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου 20.000 βιβλία ρίχτηκαν στην πυρά. Το ίδιο βράδυ στο Βερολίνο ο υπουργός Εκπαίδευσης του Λαού και Προπαγάνδας, Γιόζεφ Γκέμπελς, θα πει: «Ο αιώνας του ακραίου εβραϊκού διανοουμενισμού τελείωσε και η γερμανική επανάσταση άνοιξε και πάλι τον δρόμο στο γερμανικό ον». Το περιβάλλον του πολέμου αποτέλεσε το κατάλληλο πλαίσιο για την εκτέλεση των νοσηρών σχεδίων της ναζιστικής ηγεσίας για τους Εβραίους της Γερμανίας και όχι μόνον. Οι διαθέσεις τους είχαν φανεί με τη δημιουργία των πρώτων στρατοπέδων συγκέντρωσης πριν από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του γκέτο της Βαρσοβίας τον Οκτώβριο του 1940. Το 1941 όμως τα πράγματα θα πάρουν άλλη τροπή με τη δημιουργία των πρώτων στρατοπέδων εξόντωσης. Η «επίσημη» απόφαση για την «Τελική Λύση» ελήφθη στο προάστιο Βάνζεε του Βερολίνου στις 20 Ιανουαρίου του 1942. Ωστόσο, η γενοκτονία είχε ήδη αποφασιστεί και ξεκινήσει από το 1939, με τις μαζικές δολοφονίες Εβραίων από μονάδες της SD, της υπηρεσίας ασφαλείας των SS, και με τα φορτηγά αερίων (Gaswagen) το καλοκαίρι του 1940.[3]


Η Διάσκεψη του Βάνζεε
Στις 29 Νοεμβρίου του 1941 ο αρχηγός της Αστυνομίας Ασφαλείας του Ράιχ και ισχυρός άνδρας του Προτεκτοράτου της Βοημίας και της Μοραβίας Ράιχαρντ Χάιντριχ στέλνει επιστολές πρόσκλησης σε υψηλόβαθμους αξιωματούχους των SS, της ναζιστικής κυβέρνησης και του ναζιστικού κόμματος για τη συμμετοχή τους σε μια συζήτηση για τον συντονισμό των ενεργειών για την επίτευξη της «Τελικής Λύσης». Σε έγγραφο-επιστολή που υπάρχει στο αρχειακό υλικό στο Σπίτι για τη Διάσκεψη του Βάνζεε, που απευθύνεται στον γραμματέα του υπουργείου Εξωτερικών του Ράιχ, Μάρτιν Λούτερ, ο Χάιντριχ αναφέρεται ότι με έγγραφο του Γκέρινγκ της 31ης Ιουλίου του 1941 του ανατέθηκε ο συντονισμός για «όλες τις απαραίτητες προετοιμασίες σε οργανωτικό, πρακτικό και υλικό επίπεδο για μια τελική λύση του εβραϊκού ζητήματος στην Ευρώπη» και η παράδοση ενός συνολικού προσχεδίου. Η συζήτηση ορίστηκε για τις 9 Δεκεμβρίου και η προετοιμασία της ανατέθηκε στον επικεφαλής του Κεντρικού Γραφείου Ασφαλείας του Ράιχ και κεντρικού προσώπου στη θανάτωση εκατομμυρίων Εβραίων, Άντολφ Άιχμαν.
Λόγω της επίθεσης των Ιαπώνων στο Περλ Χάρμπορ και τις εξελίξεις στο Ανατολικό Μέτωπο, η διάσκεψη μετατέθηκε για τις 20 Ιανουαρίου. Το τραγικό είναι ότι και στις δύο προσκλήσεις για μια συνάντηση που αφορούσε στη μαζική δολοφονία ανθρώπων υπάρχει αναφορά ότι η συζήτηση θα ακολουθείται από πρωινό!

Στη συνάντηση συμμετείχαν οι Ράινχαρντ Χάιντριχ, Άντολφ Άιχμαν, ∆ρ. Γιόζεφ Μπύλερ, Δρ. Ρόλαντ Φράισλερ, ΌτοΧόφμανν, ∆ρ. Γκέρχαρντ Κλόπφερ, Βίλχελμ Κρίτσινγκερ, ∆ρ. Ρούντολφ Λάνγκε, ∆ρ. Γκέοργκ Λάιμπμπραντ, Μάρτιν Λούτερ, ∆ρ. Άλφρεντ Μάιερ, Χάινριχ Μύλλερ, Έριχ Νόιμαν, Δρ. Έμπερχαρντ Σένγκαρτ, ∆ρ. Βίλχελμ Στούκαρτ. Το κλείσιμο της συνάντησης συνοδεύτηκε από ένα πρωτόκολλο που ακόμη και σήμερα αν το διαβάσει κανείς σοκάρεται από τον κυνισμό και την εγκληματική φύση του ναζιστικού καθεστώτος και των εκπροσώπων του στη διάσκεψη, που δεν χρειάζεται αυτή τη στιγμή να απαριθμήσουμε. Στο 15σέλιδο, στη μεταφρασμένη του μορφή, πρωτόκολλο περιλαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες και στοιχεία για τους εβραϊκούς πληθυσμούς της Ευρώπης. Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον σημείο του πρωτοκόλλου, τραγικό μνημείο ρατσισμού και φυλετικού διαχωρισμού –όπως και όλο το πρωτόκολλο–, αποτελεί το τέταρτο μέρος που αναφέρεται στην επίλυση των ζητημάτων των μεικτών γάμων (Mischehe) και των Εβραίων κατά το ήμισυ (Mischling).

«Οι κατά το ήμισυ Εβραίοι 2ου βαθμού θεωρούνται κατά βάση ίσοι με τους φέροντες γερμανικό αίμα, με εξαίρεση τις παρακάτω περιπτώσεις, όπου οι Εβραίοι κατά το ήμισυ θεωρούνται Εβραίοι:
»α) Όταν ο κατά το ήμισυ Εβραίος 2ου βαθμού προέρχεται από μπασταρδεμένο γάμο (αμφότεροι οι σύζυγοι είναι μεικτοί).
»β) Η εικόνα της εμφάνισης του κατά το ήμισυ Εβραίου 2ου βαθμού είναι ιδιαιτέρως δυσμενής, στην οποία περίπτωση θα θεωρηθεί Εβραίος βάσει εμφάνισης.
»γ) Ιδιαιτέρως κακές αστυνομικές και πολιτικές αναφορές σχετικά με τον Εβραίο 2ου βαθμού, από τις οποίες καθίσταται σαφές ότι αισθάνεται και συμπεριφέρεται ως Εβραίος.
»Αλλά και σε αυτές δεν πρέπει να γίνονται εξαιρέσεις, όταν ο Εβραίος 2ου βαθμού είναι παντρεμένος με άτομο που φέρει το γερμανικό αίμα».
Με λίγα λόγια, για τη γενοκτονία και τη θηριωδία που διεπράχθη δεν θα λαμβανόταν υπόψη μόνον η εξ αίματος εβραϊκή καταγωγή, αλλά και η εμφάνιση και η συμπεριφορά. Στο τρίτο σημείο, μάλιστα, δηλώνεται σαφώς ότι αν κάποιος, αστυνομικός ή πολίτης, έκανε μια καταγγελία για «εβραϊκή συμπεριφορά» εις βάρος κάποιου που ήταν κατά το ήμισυ Εβραίος 2ου βαθμού, τότε θα μπορούσε να θεωρηθεί Εβραίος και να συμπεριληφθεί στην «Τελική Λύση»! Και δεν είναι μόνο αυτές οι ανατριχιαστικές αναφορές.
Στο έγγραφο συμπεριλαμβάνεται επίσης πίνακας που περιέχει τους αριθμούς των Εβραίων ανά ευρωπαϊκή χώρα, τους οποίους και θα ενέτασσαν στην «Τελική Λύση». Ο αριθμός αυτός είχε υπολογιστεί στα 11.000.000. Οι Εβραίοι που κατοικούσαν στην Ελλάδα υπολογίζονταν από τους Γερμανούς στους 69.600.


Η τύχη των Εβραίων της Ελλάδας
Ο Μαρκ Μαζάουερ αναφέρει ότι το 1940 βρίσκονταν στην Ελλάδα 70.000 με 80.000 Εβραίοι.[4] Στην Ελλάδα η παρουσία των Εβραίων ήταν μακραίωνη και οι περισσότεροι ήταν Ρωμανιώτες και Σεφαραδίτες (κυρίως στη Θεσσαλονίκη). Το 1940 ο Χίτλερ έδωσε εντολή στον θεωρητικό του ναζιστικού καθεστώτος Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ να κατασχέσει «όλο το επιστημονικό και αρχειακό υλικό του ιδεολογικού εχθρού», δηλαδή των Εβραίων. Το υλικό αυτό προοριζόταν για ένα νέο ινστιτούτο που θα «άνοιγε τα μάτια» στον γερμανικό λαό σχετικά με το ζήτημα των Εβραίων.[5] Από την κατοχική Ελλάδα, μετά την οργανωμένη έφοδο σε οποιονδήποτε χώρο είχε σχέση με Εβραίους, κατασχέθηκαν 10.000 βιβλία και χειρόγραφα.

Το γεγονός που έχει μείνει ανεξίτηλα χαραγμένο στην ιστορική μνήμη από τους διωγμούς των Εβραίων στη χώρα μας και ειδικά στη Θεσσαλονίκη, όπου η εβραϊκή κοινότητα αριθμούσε πάνω από 50.000 ψυχές, ήταν η συγκέντρωση 10.000 Εβραίων ανδρών στην πλατεία Ελευθερίας. Αφού τους υποχρέωσαν να μείνουν όρθιοι για πάρα πολλές ώρες μέσα στο λιοπύρι, τους υπέβαλαν και σε καψώνια στα οποία κάποιοι άνθρωποι δεν άντεχαν και λιποθυμούσαν ή τραυματίζονταν. Μεταφέρθηκαν έξω από τη Θεσσαλονίκη και οι 7.000 από αυτούς αφέθηκαν ελεύθεροι τον Οκτώβριο. Η σκοτεινή περίοδος, προθάλαμος για τα στρατόπεδα θανάτου, για τους Εβραίους της Ελλάδας είχε ξεκινήσει. Τους υποχρέωσαν να φορούν το κίτρινο άστρο, να παρουσιάζονται στις Αρχές, τους εξεδίωκαν από τα σπίτια τους και γενικά υπέστησαν όλους τους διωγμούς που υπέστησαν και οι άλλοι Εβραίοι ανά την Ευρώπη.


Ο Άιχμαν έστειλε στη Θεσσαλονίκη έναν «ειδικό» του ζητήματος για να επιληφθεί του εκτοπισμού των 50.000 Εβραίων, τον Ντίτερ Βισλιτσένι. Ήταν αρχές Φεβρουαρίου του 1943 όταν ο Βισλιτσένι έφτασε στη Θεσσαλονίκη για να τη μετατρέψει σε «πόλη των φαντασμάτων», σύμφωνα με τον εύστοχο τίτλο ενός άλλου βιβλίου του Μαζάουερ, που αφορά στη συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών ταυτοτήτων και πολιτισμών στην ιστορία της Θεσσαλονίκης.[6] Οι διαδικασίες ήταν συνοπτικές. Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εκτοπίστηκαν από τα μέσα Μαρτίου του 1943 ως τις αρχές Ιουνίου. Από τους 48.974 που έφτασαν από τη Βόρεια Ελλάδα στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου οι 37.386 πέθαναν αμέσως στους θαλάμους αερίων. Πολλοί Εβραίοι σώθηκαν χάρη στην αλληλεγγύη και τη φιλευσπλαχνία συμπατριωτών τους χριστιανών, που ρίσκαραν τη ζωή των ίδιων και των οικογενειών τους. Μετά το τέλος του πολέμου οι επιζήσαντες Εβραίοι, είτε στα στρατόπεδα εξόντωσης είτε στην πόλη, δεν ξεπερνούσαν τους 2.000, σύμφωνα με τον Μιχαήλ Μολχό.[7]

Οι Εβραίοι της Πάτρας και της Αχαΐας
Στην αρχή της Κατοχής η επίσης μακραίωνης παρουσίας εβραϊκή κοινότητα της Πάτρας δεν αριθμούσε πάνω από 350 άτομα.[8] Είχαν τη δική τους συναγωγή, πήγαιναν σε ελληνικά σχολεία και όποιος ήθελε να μάθει εβραϊκά μάθαινε από τον ραβίνο το απόγευμα. Οι Εβραίοι της Πάτρας ανήκαν σε αυτές τις ελληνικές εβραϊκές κοινότητες, που «απολάμβαναν» τα όποια πλεονεκτήματα της ιταλικής κατοχής, με την έννοια ότι οι Ιταλοί δεν είχαν την ίδια αντίληψη για τη μεταχείριση των εβραϊκών πληθυσμών. Οι Πατρινοί Εβραίοι φαίνεται να έχουν τουλάχιστον τη στοιχειώδη ενημέρωση για το τι συνέβαινε στους Εβραίους συμπατριώτες τους σε άλλα μέρη της Ελλάδας και ειδικά για τον μαζικό διωγμό της Θεσσαλονίκης.

Τον Σεπτέμβριο του 1943, όταν οι Γερμανοί έγιναν οι κύριοι και αποκλειστικοί διοικητές της πόλης, ξεκίνησαν τις διώξεις. Πολλοί από τους Εβραίους φρόντισαν να καταφύγουν σε ορεινά χωριά, κυρίως στην περιοχή του Παναχαϊκού και των Καλαβρύτων, όπου με τη βοήθεια των ντόπιων και της Αντίστασης κατάφεραν να σωθούν και να επιζήσουν της γενοκτονίας. Είναι χαρακτηριστική η μαρτυρία της Εβραίας από την Πάτρα Αιμιλίας Βελέλλη που αναφέρεται με συγκίνηση και ευγνωμοσύνη στον Ηλία Μιχαλόπουλο και την οικογένειά του στο χωριό Μιχαλέικαστο Παναχαϊκό.[9] Ανήμερα της εθνικής εορτής της 25ης Μαρτίου 1944 έγινε η μεγάλη επιχείρηση για τη σύλληψη όσων εβραϊκών οικογενειών είχαν μείνει στα σπίτια τους. Οι περισσότερες συλλήψεις έγιναν στα Ψηλά Αλώνια, όπου ζούσαν οι πιο εύποροι Πατρινοί. Από την Πάτρα εκτοπίστηκαν 213 Εβραίοι. Μεταπολεμικά η εβραϊκή κοινότητα της Πάτρας διαλύθηκε, αφού όσοι επέζησαν μετανάστευσαν είτε στην Αθήνα είτε στο εξωτερικό (Ισραήλ και ΗΠΑ). Το 1959 στην Πάτρα ζούσαν μόνον 49 Εβραίοι.[10] Τα κειμήλια από την εβραϊκή συναγωγή της Πάτρας εκτίθενται στο Εβραϊκό Μουσείο της Αθήνας.



Η μνήμη
Ο παραλογισμός των ναζί δεν σταμάτησε μόνο στους εβραϊκούς πληθυσμούς, αλλά και σε όσους θεωρούσαν κατώτερες φυλές, όπως οι Ρομά κ.ά. Στην περίπτωση των Εβραίων όμως πήρε τη μορφή μιας θηριώδους γενοκτονίας που προηγούμενό της δεν είχε υπάρξει. Το παρόν άρθρο συντάχθηκε με αφορμή και την επέτειο από την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου. Μέχρι πρόσφατα δεν μαθαίναμε από την επίσημη ιστορία ότι ένας από τους πρώτους Έλληνες αξιωματικούς που σκοτώθηκε στο Αλβανικό Μέτωπο ήταν ο Εβραίος Μαρδοχαίος Φριζής από τη Χαλκίδα. Επίσης, πέρασαν πάρα πολλά χρόνια και χρειάστηκαν έξωθεν παρεμβάσεις ώσπου ο Δήμος Θεσσαλονίκης να φτιάξει ένα μνημείο αντάξιο της θυσίας των Ελληνοεβραίων σε κεντρικό σημείο της πόλης, το οποίο μόλις το 2006 τοποθετήθηκε στη μαρτυρική πλατεία Ελευθερίας.[11] Οφείλουμε ως ελάχιστο φόρο τιμής σε όλους όσοι θυσιάστηκαν να καλλιεργούμε και να ποτίζουμε το δέντρο της μνήμης. Η σκιά του θα μας προφυλάξει από τις γενοκτονίες του μέλλοντος...




[1] Richard J. Evans, Η έλευση του Γ΄ Ράιχ, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, σελ. 169.
[2] Άννα-Μαρία Δρουμπούκη, «Πρωτόκολλο θανάτου με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες», εφημερίδα Η Καθημερινή, 3 Οκτωβρίου 2016.
[3] ό.π.
[4] Mark Mazower, Στην Ελλάδα του Χίτλερ – Η εμπειρία της Κατοχής, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σελ. 263.
[5] ό.π., σελ. 265

[6] Mark Mazower, Θεσσαλονίκη, πόλη των φαντασμάτων – Χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι 1430-1950, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006.

[7] Mark Mazower, Στην Ελλάδα του Χίτλερ – Η εμπειρία της Κατοχής, εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σελ. 272.
[8] Μαρία Φιλοσόφου, Κατοχή και Αντίσταση στην Αχαΐα, Κοινωνικές και εκπαιδευτικές διαστάσεις, τόμος Α΄, ανέκδοτη διδακτορική διατριβή, Πάτρα 2010, σελ. 234.
[9] Μαρία Φιλοσόφου, ό.π., σελ. 240.
[10] ό.π., σελ. 248.
[11] Άννα Μαρία Δρουμπούκη, Μνημεία της Λήθης – Ίχνη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2014, σελ. 295.